زیارت قبور امامان شیعه نزد اهل سنت
تاریخنگاران مواقعی را گزارش کردهاند که در آن بعضا عالمان اهلسنت نیز به زیارت شماره تلفن مسجد قبا مشهد قبور بعضا امامان شیعه رفتهاند.[۱۴] برای مثال ابنحِبّان، محدثاهل سنت در قرن سوم و چهارم قمری گفته میباشد که بارها به زیارت قبر امام رضا(ع) در مشهد میرفتم و با توسل به وی مشکلاتم برطرف میشد.[۱۵] همینطور ابنحجر عَسقلانی نقل کرده که ابوبکر محمد بن خُزَیْمه، دانا، مفسر و محدث اهلسنت در قرن سوم و چهارم قمری، و ابوعلی ثقفی، از عالمان نیشابور، به همدم دیگرانی از اهلسنت به زیارت قبر امام رضا رفتهاند.[۱۶] سَمْعانی، تاریخنگار آدرس مسجد قبا مشهد ، محدث و فقید شافعی قرن ششم قمری نیز به زیارت قبر امام کاظم(ع) میرفته و به وی متوسل میگردیدهاست.[۱۷] از شافعی، که از فقهای چهارگانه اهلسنت میباشد نیز آورده شده که قبر امام کاظم را «داروی شفابخش» تعریف نموده است.[۱۸]
دلیل مشروعیت زیارت
عالمان مسلمان برای ثابت مشروعیت زیارت به برهان پایین استناد کردهاند: مسجد قبا مشهد
سنت رسول(ص)
زیارت قبور از به عبارتی صدر اسلام عملی مشروع و رایج بوده میباشد. بهگزارش ابنشَبَّه در کتاب «تاریخ المدینة المنورة»، رسول(ص) هنگامی که از فتح مکه به سمت مدینه بازمیگشت، به زیارت قبر مادرش آمنه رفت و خاطرنشان کرد: «این قبر مامان اینجانب میباشد. از معبود زیارت اورا منظور بودم و وی اذن این فعالیت را به اینجانب بخشید.».[۱۹] همینطور آورده شده که او به زیارت قبور شهدای مبارزه احد[۲۰] و زیارت قبور مؤمنان به آرامستان بقیع میرفت.[۲۱] در برخی منابع روایی اهلسنت نیز برای فضیلت زیارت و پیشنهاد به اعمال آن، روایاتی از فرستاده(ص) نقل شدهاست. برای مثال روایتی از او آورده شده که «مَنْ زَارَ قَبْرِي وَجَبَتْ لَهُ شَفَاعَتِی؛ هرکس قبر من را زیارت نماید، شفاعتم در قیامت بخش وی می شود.»[۲۲]
احادیث و سیره امامان معصوم(ع)
در منابع روایی شیعه، روایات فراوانی در فضیلت و استحباب زیارت قبور رسول(ص) و امامان شیعه(ع) و قبور مؤمنان وارداتی میباشد. کلینی در کتاب الکافی بابی را با تیتر «بَابُ فَضْلِ الزِّيَارَاتِ وَ ثَوَابِهَا؛ باب فضیلت زیارتها و اجر آن»، تهیه و تنظیم کرده و احادیثی در این باره توده نموده است.[۲۳] حُر عاملی نیز در وسائلالشیعه بابی را با تیتر «أبواب المزار و ما يناسبه» به احادیث زیارت تخصیص داده[۲۴] و در پایین آن روایاتی در فضیلت و اجر قبور رسول(ص) و امامان شیعه(ع) و انبیای الهی، زیارت قبور امامزادههایی همانند حضرت معصومه(س) و حضرت عبدالعظیم حسنی(ع)، زیارت قبور شهداء و مؤمنان، زیارت اخوی مؤمن چه در درحال حاضر درستی و چه بیماری و...را در ۱۰۶ باب گوناگون عده نموده است.[۲۵]
در منابع تاریخی نیز مواقعی از سیره امامان شیعه در زیارت قبور نقل شدهاست: حکم کننده نیشابوری در «اَلمُستدرَکُ عَلَی الصَّحیحَین» در روایتی اینگونه نقل نموده است که حضرت زهرا(س) هر آدینه به زیارت قبر حمزة بن عبدالمطلب می رفت و در آنجا نماز می خواند و شیون می کرد.[۲۶] در روایتی از امام باقر(ع) بیان شده که امام حسین(ع) هر شب آدینه به زیارت قبر امام حسن(ع) می رفت.[۲۷] در بی نقصالزیارات روایتی از امام رضا(ع) نقل گردیده است که امام سجاد(ع) به زیارت قبر امام علی(ع) میرفت، کنار قبر میایستاد، ناله می کرد و درود میاعطا کرد.[۲۸]
شغل صحابه و تابعین و اجماع عالمان
سُبکی فقیه اهلسنت در قرن هشتم قمری، در کتاب شِفاءالسِّقام، به تعدادی قصه از منابع متعدد روایی اهل سنت[۲۹] استناد نموده است که برپایه آن ها، بعضا از صحابه و تابعین به زیارت قبر نبی(ص) و مؤمنان میرفتند و به اهل قبور درود میفرستادند.[۳۰]
ابنتیمیه و وهابیون، معارضان زیارت
به گزارش محمد عبدالحی لکنوی (درگذشت: ۱۳۰۴ق)، دانا و محدث حنفی اهل هند، هیچیک از فقیهان چهارگانه اهلسنت و عالمان مسلمان، زیارت قبور مؤمنان، بهویژه قبر فرستاده(ص) و سفررفتن برای اجرا آن را نامشروع نمیدانستند.[۳۱] بهگفته وی، ابنتیمیه (۶۶۱-۷۲۸ق) اولیه کسی بود که به مخالفت با این اجماع پرداخت و در مشروعیت زیارت قبور تشکیک کرد.[۳۲] از حیث وی، درودپست کردن و دعا برای صاحبان قبور مشروع میباشد؛ ولی طلب حاجت از آنها و واسطه قراردادن آنها و خدا را به آنها قولدادن برای طلب حاجت، عملی نامشروع میباشد.[۳۳] وی این نوع زیارت را بدعت و کفر میداند.[۳۴]
یکسری قرن بعد از ابنتیمیه، یعنی در قرن دوازدهم قمری، مخالفت با مشروعیت زیارت از سوی وهابیون مجدد مطرح شد و آن ها تاکنون (قرن پانزدهم هجری قمری) نیز این شغل را حرام فکرمیکنند و مسلمان ها را از جاری ساختن آن گشوده میداراهستند.
زیارت قبور امامان شیعه نزد اهل سنت
تاریخنگاران مواقعی را گزارش کردهاند که در آن بعضا عالمان اهلسنت نیز به زیارت شماره تلفن مسجد قبا مشهد قبور بعضا امامان شیعه رفتهاند.[۱۴] برای مثال ابنحِبّان، محدثاهل سنت در قرن سوم و چهارم قمری گفته میباشد که بارها به زیارت قبر امام رضا(ع) در مشهد میرفتم و با توسل به وی مشکلاتم برطرف میشد.[۱۵] همینطور ابنحجر عَسقلانی نقل کرده که ابوبکر محمد بن خُزَیْمه، دانا، مفسر و محدث اهلسنت در قرن سوم و چهارم قمری، و ابوعلی ثقفی، از عالمان نیشابور، به همدم دیگرانی از اهلسنت به زیارت قبر امام رضا رفتهاند.[۱۶] سَمْعانی، تاریخنگار آدرس مسجد قبا مشهد ، محدث و فقید شافعی قرن ششم قمری نیز به زیارت قبر امام کاظم(ع) میرفته و به وی متوسل میگردیدهاست.[۱۷] از شافعی، که از فقهای چهارگانه اهلسنت میباشد نیز آورده شده که قبر امام کاظم را «داروی شفابخش» تعریف نموده است.[۱۸]
دلیل مشروعیت زیارت
عالمان مسلمان برای ثابت مشروعیت زیارت به برهان پایین استناد کردهاند: مسجد قبا مشهد
سنت رسول(ص)
زیارت قبور از به عبارتی صدر اسلام عملی مشروع و رایج بوده میباشد. بهگزارش ابنشَبَّه در کتاب «تاریخ المدینة المنورة»، رسول(ص) هنگامی که از فتح مکه به سمت مدینه بازمیگشت، به زیارت قبر مادرش آمنه رفت و خاطرنشان کرد: «این قبر مامان اینجانب میباشد. از معبود زیارت اورا منظور بودم و وی اذن این فعالیت را به اینجانب بخشید.».[۱۹] همینطور آورده شده که او به زیارت قبور شهدای مبارزه احد[۲۰] و زیارت قبور مؤمنان به آرامستان بقیع میرفت.[۲۱] در برخی منابع روایی اهلسنت نیز برای فضیلت زیارت و پیشنهاد به اعمال آن، روایاتی از فرستاده(ص) نقل شدهاست. برای مثال روایتی از او آورده شده که «مَنْ زَارَ قَبْرِي وَجَبَتْ لَهُ شَفَاعَتِی؛ هرکس قبر من را زیارت نماید، شفاعتم در قیامت بخش وی می شود.»[۲۲]
احادیث و سیره امامان معصوم(ع)
در منابع روایی شیعه، روایات فراوانی در فضیلت و استحباب زیارت قبور رسول(ص) و امامان شیعه(ع) و قبور مؤمنان وارداتی میباشد. کلینی در کتاب الکافی بابی را با تیتر «بَابُ فَضْلِ الزِّيَارَاتِ وَ ثَوَابِهَا؛ باب فضیلت زیارتها و اجر آن»، تهیه و تنظیم کرده و احادیثی در این باره توده نموده است.[۲۳] حُر عاملی نیز در وسائلالشیعه بابی را با تیتر «أبواب المزار و ما يناسبه» به احادیث زیارت تخصیص داده[۲۴] و در پایین آن روایاتی در فضیلت و اجر قبور رسول(ص) و امامان شیعه(ع) و انبیای الهی، زیارت قبور امامزادههایی همانند حضرت معصومه(س) و حضرت عبدالعظیم حسنی(ع)، زیارت قبور شهداء و مؤمنان، زیارت اخوی مؤمن چه در درحال حاضر درستی و چه بیماری و...را در ۱۰۶ باب گوناگون عده نموده است.[۲۵]
در منابع تاریخی نیز مواقعی از سیره امامان شیعه در زیارت قبور نقل شدهاست: حکم کننده نیشابوری در «اَلمُستدرَکُ عَلَی الصَّحیحَین» در روایتی اینگونه نقل نموده است که حضرت زهرا(س) هر آدینه به زیارت قبر حمزة بن عبدالمطلب می رفت و در آنجا نماز می خواند و شیون می کرد.[۲۶] در روایتی از امام باقر(ع) بیان شده که امام حسین(ع) هر شب آدینه به زیارت قبر امام حسن(ع) می رفت.[۲۷] در بی نقصالزیارات روایتی از امام رضا(ع) نقل گردیده است که امام سجاد(ع) به زیارت قبر امام علی(ع) میرفت، کنار قبر میایستاد، ناله می کرد و درود میاعطا کرد.[۲۸]
شغل صحابه و تابعین و اجماع عالمان
سُبکی فقیه اهلسنت در قرن هشتم قمری، در کتاب شِفاءالسِّقام، به تعدادی قصه از منابع متعدد روایی اهل سنت[۲۹] استناد نموده است که برپایه آن ها، بعضا از صحابه و تابعین به زیارت قبر نبی(ص) و مؤمنان میرفتند و به اهل قبور درود میفرستادند.[۳۰]
ابنتیمیه و وهابیون، معارضان زیارت
به گزارش محمد عبدالحی لکنوی (درگذشت: ۱۳۰۴ق)، دانا و محدث حنفی اهل هند، هیچیک از فقیهان چهارگانه اهلسنت و عالمان مسلمان، زیارت قبور مؤمنان، بهویژه قبر فرستاده(ص) و سفررفتن برای اجرا آن را نامشروع نمیدانستند.[۳۱] بهگفته وی، ابنتیمیه (۶۶۱-۷۲۸ق) اولیه کسی بود که به مخالفت با این اجماع پرداخت و در مشروعیت زیارت قبور تشکیک کرد.[۳۲] از حیث وی، درودپست کردن و دعا برای صاحبان قبور مشروع میباشد؛ ولی طلب حاجت از آنها و واسطه قراردادن آنها و خدا را به آنها قولدادن برای طلب حاجت، عملی نامشروع میباشد.[۳۳] وی این نوع زیارت را بدعت و کفر میداند.[۳۴]
یکسری قرن بعد از ابنتیمیه، یعنی در قرن دوازدهم قمری، مخالفت با مشروعیت زیارت از سوی وهابیون مجدد مطرح شد و آن ها تاکنون (قرن پانزدهم هجری قمری) نیز این شغل را حرام فکرمیکنند و مسلمان ها را از جاری ساختن آن گشوده میداراهستند.
راهنمای رزرو مسجد قبا مشهد برای مراسم ختم